Bazı insanlar hayatları boyunca birçok etkinliğe katıldığı için yaratıcılık yetenekleri erken oluşmakta ve iyi bir gelişim süreci geçirmektedir (Yıldız ve diğerleri, 2011s.21). Bazı araştırmacılara göre yaratıcılık yeteneği doğuştan gelmektedir. Ancak araştırmacıların büyük bir bölümü yaratıcılığın geliştirilebileceğini ve öğrenilebileceğini öne sürdükleri belirtilmektedir (Yalçın, 2013).Bu nedenle yaratıcılığın geliştirilmesi ve bireyin bilimsel düşünme becerisinin yükselmesi için hedef davranışlara ilişkin hazır bulunuşluk düzeyine uygun etkinlik, yöntem, öğretim stratejileri ve tekniklerinin kullanıldığı eğitim ortamında bulunması gerekmektedir (Kurtuluş, 2012). Bunun yanında yaratıcılığın gelişimine katkıda bulunan bazı öğeler bulunmaktadır. Söz konusu öğeler literatürde aşağıdaki gibi sıralanmaktadır;

Akıcılık (Fluency): Açık veya kapalı problemler ile açık veya kapalı fikirlere karşılık birçok fikir üretebilme,

Esneklik (Flexibility): Karşılaşılan problemlere farklı yaklaşımlar getirmek, farklı kategorilerde fikirler üretebilme ve karşılaşılan durumlara farklı perspektiflerden bakabilme,

Orijinallik (Originality):Farklılıkları dile getirme ve nadir olan düşünceleri ortaya atabilme,

Detaylandırma (Elaboration):Öne sürülen fikirleri detaylandırabilme, geliştirme, fikirlere kendi düşüncelerini de ekleme ve fikirleri tamamlayabilme,

Problemlere karşı duyarlı olma (Sensitivity to problems):Problemleri tespit etme, sorunları ortaya çıkarma, güzel sorular sorabilme ve eksik olan bilgileri fark edebilme,

Problemi tanımlama (Problem defining): Problemlerin önemli ve önemsiz olan kısımlarını birbirinden ayırarak gerçek problemi tanımlama, sorunları netleştirme ve problemi basit hale getirebilme,

Hayal etme (Visualization):İmajinasyon teknikleri kullanarak objeleri zihninde canlandırma, nesneleri akıl gözü ile görebilme, nesneleri zihninde tasvir ve fikirler ile manipüle edebilme,

Gerileme yeteneği (Ability to regress):Çocuklar gibi düşünebilme, çocuklar gibi gelenek, alışkanlık ve kurallardan uzak durma, her şeyin nasıl olması gerektiğini düşünmeden bağımsız hareket edebilme, eylemde bulunabilme, böyle gelmiş böyle gider düşüncesini reddedebilme,

Analog düşünme (Analogical thinking):Sahip olunan fikirleri bir durumdan farklı bir duruma uyarlama ve nakledebilme,

Analiz (Analysis):Konuları detaylandırabilme, konuyu bütün veya parçalara ayırma,

Sentez (Synthesis):Bağlantıları görebilme ve parçaları bir araya getirerek işe yarayacak yeni bir forma kavuşturma,

Dönüştürme (Transformation):Nesnelere yeni anlamlar kazandırabilme, bir fikir ya da objeyi yaratıcı bir şekle dönüştürebilme,

Sınırları genişletme (Extend boundaries):Bilinen ve kabul gören sınırların ötesine geçebilme, nesneleri karşılaşılan yeni durumlarda farklı amaçlar için kullanabilme,

Sezgi (Intuition):Doğal çıkışlar yapabilme, sahip olunan yetersiz bilgilere rağmen durumlar arasındaki bağlantıları kavrayabilme (Yuk ve Cramınd, 2006,s.274).

Bireyin yaratıcı kişiliğe sahip olmasının bazı ön koşulları bulunmaktadır. Genel olarak yaratıcılık yeteneğine sahip olmanın üç temel şartı olduğu belirtilmektedir. Söz konusu şartlar aşağıdaki gibi sıralanmaktadır;

 Yaratıcılık yeteneğine sahip olabilmek için bireyin heyecanlanabilme yeteneğine sahip olması gerekmektedir.

 Yaratıcılık yeteneğine sahip olabilmek için bireyin yaptığı iş üzerinde konsantre olabilme yeteneğine sahip olması gerekmektedir.

 Yaratıcılık yeteneğine sahip olabilmek için bireyin zıtlık ve farklılıklardan kaynaklanan çatışmaların üzerine gidebilme becerisi olmalıdır (Yıldırım, 2007, s.111).

Yaratıcılık gelişiminin en hızlı olduğu dönemler okul öncesi ve ilköğretim dönemi olarak bilinmektedir (Ersoy ve Başer, 2009). Yaşamın ilk yıllarında çocukların yaratıcı yetenekleri taklit ve gözlem yoluyla gelişmektedir. Bu nedenle çocukların hayatında yaratıcı yeteneklerini geliştirebilecekleri rol modellere gereksinim duyulmaktadır. Bu nedenle çocuğa olumlu modeller sunulması bu dönemde yaratıcılık gelişimi açısından önemli bir husus olarak değerlendirilmektedir. Çocukların taklit yolunu kullanarak öğrenmeleri zamanla hayal güçlerinin de gelişmesine ve hayal güçlerini kullanarak yaratıcı yönlerini geliştirmelerine katkı sağlamaktadır. Çocukların kendilerini ifade edebilecekleri yaratıcı hareketler, hikaye anlatma, oyun ve resim çalışmaları ile drama etkinlikleri yaratıcılık gelişimini olumlu yönde etkilemektedir (Milli Eğitim Bakanlığı, 2006, s.6).

Bireyin yaratıcılık gelişimi üzerinde yaş faktörü önemli bir belirleyicidir.

Bireyin sahip olduğu yaratıcılık yeteneği yaş ilerledikçe karşılaşılan engellere bağlı olarak azalabilmektedir (İşleyen ve Küçük, 2013). Yaratıcılığın gelişimine etki eden unsurlardan birisi de eğitimdir. Bu nedenle doğumdan itibaren bireyin yaratıcılık özelliklerini geliştirmeye yönelik eğitim faaliyetlerine yönlendirilmesi oldukça önemlidir (Temizkan, 2011).Özellikle çocukların düşüncelerini özgür biçimde açıklayabildikleri eğitim ortamlarının yaratıcı düşünme becerilerinin gelişimini desteklediği ifade edilmektedir (Birişçi ve Karal, 2011).

Çocukların yaratıcılık gelişimlerini olumlu yönde etkileyen unsurların yanında, bazı unsurlar çocukların yaratıcılık gelişimlerini olumsuz yönde etkilemektedir. Genel olarak çocukluk döneminde yaratıcılık gelişimini olumsuz yönde etkileyen unsurlar şu şekilde sıralanmaktadır;

 Bulunulan ortama uyum sağlaması konusunda çocukların zorlanması yaratıcılık gelişimlerini olumsuz yönde etkilemektedir.

 Otoriter tutum ve davranışların baskın olduğu ortamlarda yetişmek yaratıcılık gelişimini olumsuz yönde etkilemektedir.

 Çocukların yaşadıkları sosyal çevrelerde alaycı ya da küçük düşürücü muamelelere maruz kalmaları güvensizlik oluşumuna zemin hazırlamaktadır. Güvensizlik oluşumu da zaman içerisinde yaratıcılık gelişimini olumsuz yönde etkileyen bir unsur olarak kendini göstermektedir.

 Çocukların hoşgörüsüz ve katı bir kişilik yapısına sahip olmaları içlerinde var olan yaratıcı düşüncelerin ortaya çıkmasına engel olmaktadır.

 Çocukların sınırları geniş ve katı değerlendirme ölçütlerine tabi tutulmaları, bunun yanında not verme konusunda çocuklara karşı aşırı kuralcı davranılması yaratıcı yönlerinin ön plana çıkmasını olumsuz etkilemektedir.

 Özellikle eğitimcilerin ayrıntılara fazla yer veren tavırlara sahip olmaları eğitim ortamında çocukların yaratıcı yönlerinin ön plana çıkmasını engellemektedir.

 Sürekli olarak çocukların başarılarını gündeme getirmek ve başarılı olmanın tek amaç haline getirilmesi dikkatin başarıya çekilmesine çocukların yaratıcılıktan uzaklaşmalarına zemin hazırlamaktadır.

 Alışılmış kişilik özelliklerinden farklı bir yapıya sahip olan çocuklara akran grubu ya da öğretmenlerin olumsuz yaklaşımlar sergileyerek yaklaşmaları yaratıcı özelliklerin gelişimini engellemektedir.

 Çocukların rol oynamalarına karşı tutucu tavırlar benimsenmesi yaratıcı yönlerin ön plana çıkmasını engellemektedir.

 Çocuğa karşı ilgisiz tavırlar benimsenmesi, çocukların yaptıkları eylemlerin sorgulamadan reddedilmesi ve izlenimlere karşı olumsuz tavırlar benimsenmesi yaratıcılığı olumsuz etkilemektedir.

 Çocukların merak ve öğrenme isteklerini geliştirecekleri ortamlar sağlanmaması, bunun yanında düşünme yeteneklerine dayalı izlenimleri diğer insanlara aktarmalarına yönelik izinler verilmezse yaratıcılık gelişimi olumsuz yönde etkilenmektedir.

 Çocukların kendi yaşadıkları ve çevrelerinde olup biten olaylar hakkındaki duygu ve düşüncelerinin farkına varmasının engellenmesi yaratıcı yeteneklerin gelişimini kısıtlamaktadır.

 Çocukların yeni buluşlar yaratmasına yönelik yönlendirmelerin yapılmaması yaratıcılık yönünün gelişmesini olumsuz etkilemektedir.

 Çocuklar bazen başkaları tarafından bilinen ürünleri kopyalama ya da davranışları sergileme yoluna gitmektedirler. Bu durum ebeveynlerin hoşuna gitse de çocukların yaratıcılık gelişimlerini olumsuz yönde etkilemektedir.

 Çocuklar kullanabilecekleri bazı malzemeleri yaratıcı düşünme becerilerinin birleşmesi sonucunda amacının dışında kullanabilirler. Çocukların malzemeleri amacının dışında kullanmalarının engellenmesi yaratıcılıklarını olumsuz yönde etkilemektedir.

 Çocukların gerek eğitim gerekse de aile yaşamında öğrendikleri olumlu davranışları hayata geçirmelerinin engellenmesi yaratıcı özelliklerin gelişmesini engellemektedir.

 Çocukların içinde bulundukları yaş ve gelişim dönemlerinin üzerinde bulunan ve yetişkinlerin yapabildikleri becerileri yapmaları konusunda zorlanmaları yaratıcılık özelliklerini olumsuz yönde etkilemektedir.

 Yaş grubu ne olursa olsun çocuklara alınan oyuncakların tercihinde sürekli olarak çocuğun cinsiyetinin göz önünde bulundurulması ve cinsiyetine özgü oyuncaklar alınması çocukların yaratıcı yönlerinin gelişimini olumsuz etkilemektedir.

 Çocukların kendilerine özgü doğallık ve saflığı ortaya koymasına izin verilmelidir. Çocukların sürekli olarak direktiflerle yönetilmeleri yaratıcı yönlerinin gelişimini olumsuz etkilemektedir.

 Aile içi uygulamalarda ve eğitim ortamında çocuğa esnek davranmaktan ziyade kuralcı bir tutum sergilenmesi yaratıcılık gelişimini olumsuz etkilemektedir.

 Çocukların her ihtiyacının ebeveynler ya da diğer kişiler tarafından karşılanması çocukların rahatına düşkün ve isteksiz bir kişilik yapısına bürünmelerine neden olmaktadır. Bu durum zamanla çocukların yaratıcı yönlerinin gelişmesini olumsuz etkilemektedir (Milli Eğitim Bakanlığı, 2006: 8-9).

Nel documento VVF Piacenza Ufficio Prevenzione Incendi (Art. 7 del D.P.R. 1 agosto 2011, n 151 D.M. Interno 03 agosto 2015 Modificato dal D.M. (pagine 31-40)

Documenti correlati